Rust is geen beloning: helpende activiteiten bij autisme en overprikkeling

Veel mensen kunnen precies vertellen welke afspraken ze hebben gehad, welke taken ze hebben afgerond en wat er nog op hun to-do-lijst staat. Maar als ik tijdens een coachinggesprek vraag: “Welke helpende activiteiten heb je vandaag gedaan?” dan blijft het vaak even stil.

Dat is niet vreemd. In mijn werk als autismecoach in Zwolle (en online) zie ik vaak dat mensen gewend zijn om te kijken naar wat ze moeten doen voor werk, gezin of huishouden. Veel minder naar wat hen zelf helpt om in balans te blijven. Toch zijn juist die helpende activiteiten zo belangrijk bij autisme, overprikkeling en een gevoelig zenuwstelsel.

Rust is meer dan niets doen

Wanneer we het over rust hebben, denken veel mensen direct aan stilzitten, slapen of op de bank liggen. Maar rust is veel meer dan dat. Rust betekent dat je lichaam en brein de kans krijgen om te herstellen van alle prikkels die gedurende de dag binnenkomen. Dat herstel ziet er voor iedereen anders uit.

Voor de één is rust:

• een boek lezen
• wandelen met de hond
• creatief bezig zijn
• tuinieren
• muziek luisteren

Voor de ander is rust:

• even alleen zijn
• een kop thee drinken
• een middagdutje doen
• bewust niets hoeven

Het gaat niet om wat rust zou moeten zijn. Het gaat om wat jou helpt.

Waarom ik liever spreek over helpende activiteiten

Het woord ontspanning klinkt mooi, maar is vaak lastig concreet te maken. Zeker voor mensen met autisme of snelle overprikkeling.

Want:

• Wanneer ben je ontspannen genoeg?
• Hoe voelt ontspanning precies?
• En wat als iets niet ontspannen voelt, maar wel helpt?

Daarom werk ik in mijn coaching liever met de woorden "helpende activiteiten".  Een helpende activiteit is iets wat jou kan ondersteunen in je dagelijks leven. Het helpt je bijvoorbeeld om:

• te herstellen van prikkels
• je energie te behouden
• meer overzicht te krijgen
• spanning te verlagen
• beter voor jezelf te zorgen

Dat hoeft niet altijd prettig te voelen op het moment zelf. 

Soms kost het juist moeite:

• Een wandeling maken terwijl je hoofd vol zit
• Een grens aangeven in een sociale situatie
• Een taak afronden terwijl je moe bent

Maar achteraf merk je vaak: het heeft me (toch iets) geholpen. De vraag wordt dan niet: Word ik hier ontspannen van? maar: Helpt dit mij nu?  Dat maakt het veel concreter en toepasbaarder in het dagelijks leven.

Waarom rust zo belangrijk is bij autisme en overprikkeling

Ons brein verwerkt de hele dag informatie: gesprekken, geluiden, verwachtingen, taken, sociale contacten en schermen. Bij autisme of gevoeligheid voor prikkels kan dit sneller leiden tot overbelasting. Wanneer er te weinig herstel is, kun je sneller overprikkeld raken, minder overzicht ervaren, emotioneel heftiger reageren, slechter concentreren en vermoeid wakker worden.

In mijn werk als autismecoach zie ik vaak dat mensen dan juist harder gaan werken of doorgaan, terwijl hun lichaam eigenlijk herstel nodig heeft.

Rust is onderhoud, geen noodreparatie

Veel mensen nemen pas rust wanneer ze al over hun grens heen zijn. Wanneer ze leeg, moe of overprikkeld zijn. Maar rust werkt beter wanneer je niet wacht tot je batterij leeg is. Vergelijk het met een auto: je wacht ook niet tot de tank leeg is voordat je gaat tanken. Kleine herstelmomenten verspreid over de dag zijn vaak effectiever dan één groot herstelmoment achteraf.

Wat levert voldoende rust op?

Rust zorgt niet alleen voor minder vermoeidheid. Het kan ook zorgen voor:

• meer overzicht
• betere concentratie
• meer geduld
• minder stress
• meer creativiteit
• meer veerkracht
• meer plezier in het dagelijks leven

En misschien nog belangrijker: je leert signalen van overprikkeling eerder herkennen. Je merkt sneller wanneer je richting “geel” of “oranje” gaat.

Maak een persoonlijke lijst met helpende activiteiten

In coaching werk ik vaak met een persoonlijke lijst van helpende activiteiten. Dit zijn dingen die kunnen bijdragen aan herstel, rust of energie. Wat helpend is, verschilt per persoon en soms zelfs per dag.

Voorbeelden hiervan zijn:

• wandelen
• lezen
• muziek luisteren
• kleuren of tekenen
• haken of breien
• een kop thee drinken
• buiten zitten
• schrijven
• een huisdier knuffelen
• puzzelen
• een warme douche of bad nemen

Oefening: inzicht in jouw balans

Pak een vel papier en maak twee kolommen:

1. Wat heb ik vandaag gedaan?
2. Welke helpende activiteiten heb ik vandaag gedaan?

Kijk daarna rustig naar de verhouding. Hoeveel tijd ging naar moeten en regelen? En hoeveel tijd ging naar herstellen en opladen?

Veel mensen ontdekken hier een belangrijk patroon: er is veel “moeten”, maar weinig “helpen”.

Tot slot